سلاطين يا ترك بودند يا مغول ؛ وى نشان داد كه مدير و حاكمى داهى و بااستعداد و فعال مىباشد . كريم خان كه خود از بزرگان چادرنشين بود ، كوشيد نه تنها به فئودالهاى چادرنشين تكيه كند بلكه به اميران اسكان يافته و حتى تجار نيز مستظهر باشد . به تجار و از آن جمله بازرگانان ارمنى امتيازات فراوان عطا كرد . دولت كريم خان زند كوشيد صنايع و حرف را احيا كند و كارگاههاى بزرگ چينىسازى و شيشه‌سازى و غيره ايجاد كرد . وى صنعتگرانى را كه نادر شاه از هندوستان آورده بود به شيراز منتقل كرد . در عهد وى ، ميزان ماليات بر رعايا تقليل يافت . وى فرامينى صادر كرد و دايرهء خودكامى و تجاوز مالكين را نسبت به روستاييان محدود ساخت . بخشى از شبكهء آبيارى فارس و جنوب ايران احيا شد . اين اقدامات به منظور اعتلاى نيروهاى توليدى به عمل مىآمد . كريم خان در پايتخت خويش شيراز ، ابنيهء تازه ، بازارها ، مساجد جامع و كاخها احداث كرد . وى چادرنشينى فاقد تحصيلات و حتى بيسواد بود ، ولى به اهميت تحصيل و تربيت وقوف داشت و مردم دانشمند را به دور خويش گرد آورد . كريم خان مقابر شاعران بزرگ ايران ، سعدى و حافظ را در شيراز تجديد بنا كرد . مىكوشيد حسن توجه خلق را جلب كند و هرروز دو سه ساعت به شكايات و تقاضاهاى مردم شخصا رسيدگى مىكرد . كريم خان از مذهب تشيع و روحانيون شيعه حمايت مىنمود ، ولى در عين حال سياست مدارا با پيروان اديان ديگر را تعقيب مىكرد . كريم خان تسهيلات چندى براى شركت انگليسى « ايست اينديا » قائل شد ، از آن جمله بود حق انحصارى وارد كردن پارچه‌هاى پشمى به ايران ، و معافيت از حقوق گمركى واردات و صادرات و حق تأسيس تجارتخانه در بوشهر . ضمنا با تجار انگليسى شرط شده بود كه طلا و نقره از ايران خارج نكنند و در مقابل امتعهء انگليسى كه بيشتر منسوجات بود ، كالاهاى ايرانى خريدارى كنند . واردات امتعهء اروپايى به ايران تا پايان قرن دوازدهم اندك بود و در آن عهد ، هنوز ايران به كشور وابسته يا نيمه مستعمرهء هيچ‌يك از دول اروپايى مبدل نشده بود . كريم خان به منظور ارتقاى سطح تجارت خارجى ايران ، بصره را كه در آنزمان بندرگاه عمدهء خليج‌فارس بود ، از تركيه متنزع كرد ( سال 1775 م . / 1189 ه . ) انگليسيها شروطى را كه كريم خان زند تكليف كرده بود ، به حال خويش سودمند نيافتند و در سال 1770 م . ( 1184 ه . ) تجارتخانهء خود را از بوشهر به بصره ، كه در آن زمان در دست تركيه بود ، منتقل كردند . بازرگانان هلندى با كمال موفقيت با تجار انگليسى رقابت مىكردند . هلنديها جزيرهء خارك را در خليج‌فارس تصرف كردند و آن جزيره را مستحكم ساختند و راه دريايى بصره -